Wanbetaling is de toestand waarin een openstaande factuur niet is voldaan nadat de wettelijke of afgesproken termijn is verstreken. De wanbetaler is de persoon of het bedrijf dat zich in die toestand bevindt. Juridisch draait het niet om het woord "wanbetaler", maar om het intreden van verzuim: pas dan mag je wettelijke rente en incassokosten in rekening brengen en de weg naar een incassobureau of rechter openen.
In het kort
- Wanbetaling is de status van niet-betaling; wanbetaler is de persoon in die status.
- De juridische scherprechter is verzuim: bij ondernemers automatisch, bij consumenten pas na een 14-dagenbrief.
- Vanaf verzuim mag je wettelijke rente en incassokosten claimen; het minimum voor consumenten is 40 euro.
Wanbetaling is een verzamelbegrip voor het niet nakomen van een betalingsverplichting binnen de daarvoor geldende termijn. Wanneer die toestand juridisch intreedt, hangt af van de vraag of je debiteur een consument of een ondernemer is en of jullie zelf een betalingstermijn hebben afgesproken. Wanbetaler is de aanduiding van de partij die zich in die toestand bevindt. Het onderscheid lijkt semantisch, maar bepaalt in de praktijk welke stappen je mag nemen en welke rente en kosten je op de vordering mag zetten.
Op deze pagina
- Wanbetaling en wanbetaler: exact verschil
- Wanneer treedt wanbetaling in
- Actuele rentepercentages 2026
- De juridische stappen op een rij
- Bijzondere situaties
- Zo werk je aan minder wanbetaling met TRONVoice
- Veelgestelde vragen
Wanbetaling en wanbetaler: exact verschil
Wanbetaling is het feit of de toestand van niet-betaling. Wanbetaler is de actor: de klant die niet betaalt. In het Burgerlijk Wetboek komt geen van beide woorden voor. De wet spreekt van "verzuim". Zolang er geen verzuim is, kun je een klant hooguit een late betaler noemen; pas wanneer verzuim intreedt, verandert de juridische positie en mag je aanvullende maatregelen nemen.
Het onderscheid is belangrijk omdat het bepaalt wanneer je extra kosten en rente kunt vorderen. Een klant die drie dagen te laat betaalt maar wel binnen de termijn die zijn eigen inkoopafdeling hanteert, is nog geen wanbetaler. Een klant waarvan de factuur al drie maanden openstaat en die niet reageert op aanmaningen, wel. Voor de complete uitleg van wanbetalers en wat je eraan doet hebben we een aparte gids, in dit artikel focussen we op de juridische toestand van wanbetaling zelf.
Wanbetaling versus betalingsachterstand
Betalingsachterstand betekent gewoon dat de factuur op de vervaldag nog niet betaald is. Dat kan een administratieve vertraging zijn zonder juridische gevolgen. Wanbetaling gaat verder: het is de situatie waarin de betaaltermijn is verstreken en de klant, na aanmaning of andere formele stappen, nog steeds niet betaalt. Pas op dat moment praat je juridisch over verzuim.
Wanneer treedt wanbetaling in
Wanneer een klant in verzuim komt hangt af van de aard van de klant en de gemaakte afspraken.
Zakelijke klant met afgesproken termijn
Heb je een betalingstermijn op de factuur staan, dan is je klant vanaf de dag na de vervaldatum in verzuim. Voor een B2B-factuur is dat automatisch: geen aanmaning, geen ingebrekestelling nodig. Vanaf die dag mag je wettelijke handelsrente en incassokosten claimen.
Zakelijke klant zonder afspraak
Zonder afspraak geldt een wettelijke betalingstermijn van 30 dagen na ontvangst van de factuur. Dag 31 is de eerste dag van verzuim. Ook hier: geen aanmaning vooraf vereist.
Consument
Bij een consument werkt het strenger. Je moet eerst een 14-dagenbrief sturen (de WIK-brief) waarin je precies vermeldt welke incassokosten volgen als de betaling niet binnen 14 dagen komt. Pas na afloop van die 14-dagen-termijn is je klant in verzuim en mag je rente en incassokosten in rekening brengen. Zonder correcte 14-dagenbrief geen incassokosten.
Grootbedrijf naar MKB en zzp
Sinds 1 juli 2022 mogen grote bedrijven aan MKB en zzp'ers geen langere betalingstermijn opleggen dan 30 dagen. Een langere termijn in het contract is nietig; de wettelijke termijn van 30 dagen komt in de plaats. Na afloop is er automatisch verzuim.
Actuele rentepercentages 2026
Vanaf verzuim mag je twee kostenposten op de openstaande vordering zetten: wettelijke rente en incassokosten. De hoogte hangt af van of je klant een ondernemer of consument is. De percentages worden halfjaarlijks vastgesteld.
| Type | Percentage | Ingangsdatum |
|---|---|---|
| Wettelijke handelsrente (B2B, overheid naar bedrijf) | 10,15% | Per 1 januari 2026 |
| Wettelijke handelsrente (B2B, overheid naar bedrijf) | 10,4% | Per 1 juli 2026 |
| Wettelijke rente (consument en overige transacties) | 4% | Per 1 januari 2026 |
De wettelijke handelsrente past de Europese Centrale Bank tweemaal per jaar aan op basis van de refinancieringsrente. De wettelijke rente voor consumenten wordt bij Algemene Maatregel van Bestuur vastgesteld. Reken je met je klant, gebruik dan het percentage dat gold op de dag van verzuim, verder oplopend als het percentage verandert.
Incassokosten volgens de wettelijke staffel
Naast rente mag je buitengerechtelijke incassokosten claimen. De Wet Incassokosten (WIK) legt een dwingende staffel op voor consumenten en biedt bedrijven een sterke standaard. Het minimum is altijd 40 euro, het maximum 6.775 euro.
| Hoofdsom (excl. btw) | Maximaal aan incassokosten |
|---|---|
| Tot 2.500 euro | 15%, met minimum van 40 euro |
| 2.500 tot 5.000 euro | 40 euro plus 10% over het bedrag boven 2.500 |
| 5.000 tot 10.000 euro | 290 euro plus 5% over het bedrag boven 5.000 |
| 10.000 tot 200.000 euro | 540 euro plus 1% over het bedrag boven 10.000 |
| Boven 200.000 euro | 2.440 euro plus 0,5% over het meerdere (max 6.775 euro) |
Voor consumenten mag je nooit meer rekenen dan de staffel. Bij zakelijke klanten mag je in het contract een hoger percentage of vast bedrag afspreken, maar dan moet dat wel expliciet in je algemene voorwaarden staan.
De juridische stappen op een rij
Als de klant in verzuim is, doorloop je een vaste volgorde. Elke stap houdt je opties voor een volgende stap open.
Stap 1. Betalingsherinnering (informeel)
Stuur kort na de vervaldatum een vriendelijke betalingsherinnering. Deze stap is niet verplicht, maar lost in de praktijk het gros van de openstaande facturen op omdat een klant vaak iets vergeten is. Automatische betalingsherinneringen doen dit werk zonder dat je erover hoeft na te denken.
Stap 2. Aanmaning of 14-dagenbrief
Bij een consument is dit de wettelijke 14-dagenbrief uit de WIK. Bij een zakelijke klant is een formele aanmaning met aankondiging van rente en kosten voldoende, hoewel je juridisch al direct mag doorpakken. Belangrijk bij consumenten: vermeld exact het bedrag van de incassokosten dat na 14 dagen volgt, anders vervalt je recht op die kosten.
Stap 3. Rente en incassokosten toevoegen
Vanaf het moment van verzuim mag je wettelijke rente over het openstaande bedrag berekenen. Voor B2B is dat de wettelijke handelsrente, voor consumenten de gewone wettelijke rente. Daarnaast tel je de buitengerechtelijke incassokosten op volgens de staffel.
Stap 4. Incassobureau of deurwaarder
Als aanmaningen geen effect hebben, is het tijd om de vordering uit handen te geven. Een incassotraject begint meestal met een incassobureau dat zelf een aanmaning verstuurt. Lukt dat niet, dan gaat de zaak via een deurwaarder naar de rechter. De kosten van het bureau verhaal je zoveel mogelijk op de wanbetaler via de wettelijke incassokosten.
Stap 5. Gerechtelijke procedure
Voor vorderingen tot 25.000 euro procedeer je bij de kantonrechter, meestal zonder advocaat. Boven dat bedrag ga je naar de rechtbank en heb je verplicht een advocaat. Krijg je gelijk, dan volgt een vonnis dat je met een deurwaarder ten uitvoer kunt leggen: beslag op bankrekening, loonbeslag of executie van goederen.
Stap 6. Afboeken of afspreken
Soms is het commercieel verstandiger om de vordering af te schrijven en de relatie te beëindigen. Voor bedragen tot 500 euro wegen advocaat- en griffiekosten vaak niet op tegen de opbrengst. Een betalingsregeling of gedeeltelijke kwijtschelding is dan realistischer dan doorprocederen.
Bijzondere situaties
Twee scenario's verdienen extra aandacht omdat ze regelmatig terugkomen en de standaardvolgorde doorbreken.
Faillissement of surséance
Als je klant failliet gaat of surséance van betaling aanvraagt, kun je geen aanmaningen of executies meer doen. Je meldt je vordering aan bij de curator en wacht af of er uit de boedel iets kan worden uitgekeerd. Bij een schuldsaneringsregeling voor consumenten (WSNP) geldt hetzelfde principe. Vaak levert dit niet meer dan een fractie op, of niets.
Betwiste factuur
Zolang een klant je factuur inhoudelijk betwist, ligt er geen verzuim. Los eerst het inhoudelijk geschil op, bijvoorbeeld door een creditnota voor een verkeerd product te maken of door aan te tonen dat je hebt geleverd wat is afgesproken. Pas dan kun je terug naar de standaardvolgorde. Een creditnota is trouwens een snelle route om een deel van de discussie op te lossen en de rest wel opeisbaar te houden.
Zo werk je aan minder wanbetaling met TRONVoice
De meeste wanbetaling ontstaat niet door onwil, maar door losse processen: een factuur die ergens blijft hangen, een herinnering die niet is verstuurd, een betaaltermijn die niemand bewaakt. Met TRONVoice staat het hele traject in één omgeving: je verstuurt facturen met een iDEAL- of Wero-betaallink, zet SEPA-incasso via Mollie op voor terugkerende klanten, en laat automatische betalingsherinneringen hun werk doen zodra een vervaldag dichtbij komt.
Openstaande posten zie je in één overzicht, gekoppeld aan je CRM, zodat je precies weet wie in aanmaning zit en wie een 14-dagenbrief nodig heeft. Mocht het toch tot incasso komen, dan staat je dossier al netjes klaar met alle communicatie, verzendmomenten en de originele factuur. Ga aan de slag met TRONVoice en verminder de kans op wanbetaling voordat een klant überhaupt tot wanbetaler kan worden.
Veelgestelde vragen
Wat is het exacte verschil tussen wanbetaling en wanbetaler?
Wanbetaling is de toestand van niet-betaling nadat de betaaltermijn is verstreken. Wanbetaler is de partij die zich in die toestand bevindt. Juridisch draait het niet om het woord, maar om het intreden van verzuim.
Wanneer is een klant officieel in verzuim?
Bij een zakelijke klant automatisch de dag na de afgesproken vervaldatum, of na 30 dagen als er geen termijn is afgesproken. Bij een consument pas na afloop van de 14-dagentermijn uit de wettelijke aanmaning.
Hoeveel rente mag ik bij wanbetaling in rekening brengen?
Bij B2B geldt de wettelijke handelsrente: 10,15% per 1 januari 2026 en 10,4% per 1 juli 2026. Bij consumenten geldt de wettelijke rente van 4% per 1 januari 2026. Je mag een hoger contractueel percentage afspreken, mits dat redelijk is en in je algemene voorwaarden staat.
Is een incassobureau altijd nodig?
Nee. Bij kleinere bedragen kun je zelf aanmanen en desnoods zelf een dagvaarding indienen bij de kantonrechter. Een incassobureau is nuttig als je zelf geen tijd hebt of als de klant hardnekkig weigert te reageren, en kan het traject overnemen.
Kan ik incassokosten claimen zonder aanmaning?
Bij een zakelijke klant kan dat vaak direct, mits je verzuim aannemelijk kunt maken. Bij een consument nooit: zonder correcte 14-dagenbrief vervalt je recht op incassokosten volledig.
Wat als een klant blijft weigeren te betalen na een vonnis?
Dan schakel je een deurwaarder in. Die kan beslag leggen op bankrekening, loon of goederen. Kosten van executie komen bovenop de vordering en probeer je zoveel mogelijk op de wanbetaler te verhalen. Wat er overblijft, moet je uiteindelijk toch afboeken als de wanbetaler geen verhaal biedt.
