Schijnzelfstandigheid betekent dat je op papier als ZZP'er werkt, maar in de praktijk in loondienst bent. Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst hier weer actief op en in 2026 kan zij vergrijpboetes opleggen bij opzet of grove schuld. De beoordeling volgt de zes criteria uit het Deliveroo-arrest: inbedding, gezag, vervanging, ondernemerschap, beloning en duur van de relatie.
In het kort
- Het handhavingsmoratorium is per 1 januari 2025 beëindigd: sindsdien kan de Belastingdienst naheffingen loonheffingen opleggen aan opdrachtgevers.
- In 2026 komen daar vergrijpboetes bij van 25% tot 100% van de naheffing, bij opzet of grove schuld.
- De opdrachtgever draagt het grootste risico (naheffing van circa 33% van het bruto betaalde bedrag), maar als ZZP'er kun je afgetrokken BTW over 5 jaar en je fiscale ondernemersvoordelen kwijtraken.
- Een modelovereenkomst beschermt alleen als de praktijk klopt met het papier; nieuwe modelovereenkomsten worden sinds september 2024 niet meer goedgekeurd.
- Per 2027 komt er waarschijnlijk een rechtsvermoeden van loondienst bij een uurtarief onder 38 euro (Zelfstandigenwet).
Wat is schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid betekent dat iemand op papier werkt als ZZP'er, maar in de praktijk eigenlijk in loondienst is. De Belastingdienst kijkt niet naar wat er in het contract staat, maar naar hoe de werkrelatie er in het dagelijks leven uitziet. Doe je hetzelfde werk als vaste medewerkers, op dezelfde tijden, met dezelfde middelen? Dan kan de Belastingdienst concluderen dat er eigenlijk sprake is van een dienstverband.
Wat is er veranderd sinds 2025?
De Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) bestaat al sinds 2016, maar de Belastingdienst handhaafde jarenlang niet. Dat veranderde per 1 januari 2025. Hier een overzicht van de tijdlijn:
| Periode | Wat gebeurt er |
|---|---|
| 2016 - 2024 | Handhavingsmoratorium: alleen handhaving bij duidelijke fraude |
| 2025 | Overgangsjaar: naheffingen mogelijk vanaf 1 jan 2025, geen boetes |
| 2026 | Actieve handhaving met vergrijpboetes bij opzet of grove schuld |
| 2027 | Volledige handhaving inclusief verzuimboetes, rechtsvermoeden bij tarief onder 38 euro |
In 2025 was er al een overgangsjaar. Nu, in 2026, kan de Belastingdienst daadwerkelijk vergrijpboetes opleggen bij opzet of grove schuld. De Belastingdienst heeft in 2025 al 842 bedrijfsbezoeken en 237 boekenonderzoeken uitgevoerd.
De criteria: wanneer is er sprake van schijnzelfstandigheid?
De Belastingdienst gebruikt het kader uit het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad (24 maart 2023). Er is geen enkele factor die alles bepaalt. Alle omstandigheden worden samen gewogen:
1. Inbedding in de organisatie
Doe je hetzelfde werk als vaste medewerkers? Gebruik je dezelfde tools? Neem je deel aan teamoverleggen? Hoe meer je lijkt op een werknemer, hoe groter het risico.
2. Gezagsverhouding
Bepaalt de opdrachtgever hoe, wanneer en waar je werkt? Of heb je als ZZP'er echte vrijheid in de uitvoering van je werk?
3. Persoonlijke arbeidsverplichting
Kun je een vervanger sturen als je verhinderd bent? Of moet je het werk persoonlijk uitvoeren? Echte ZZP'ers hebben de vrijheid om zich te laten vervangen.
4. Ondernemerschap
Heb je meerdere opdrachtgevers? Draag je commercieel risico? Heb je een eigen website, marketing en facturatiesoftware? Investeer je in je eigen bedrijf?
5. Beloning
Word je betaald per uur (zoals een werknemer) of per project/resultaat? Hoe is het tarief tot stand gekomen? Was er echte onderhandeling?
6. Duur en aard van de relatie
Werk je al jaren voor dezelfde opdrachtgever? Langdurige, exclusieve relaties verhogen het risico op schijnzelfstandigheid.
Welke risico's loop je als ZZP'er?
Veel ZZP'ers denken dat schijnzelfstandigheid alleen een probleem is voor de opdrachtgever. Dat klopt deels: de naheffingen loonheffingen gaan naar de opdrachtgever. Maar als ZZP'er loop je ook risico's:
- BTW-correctie: alle ten onrechte afgetrokken BTW over de afgelopen 5 jaar moet worden terugbetaald
- Verlies van fiscale voordelen: geen zelfstandigenaftrek, geen MKB-winstvrijstelling, geen ondernemersaftrek meer
- Contractuele claims: sommige opdrachtgevers nemen clausules op om naheffingskosten door te berekenen aan de ZZP'er
- Minder opdrachten: opdrachtgevers worden voorzichtiger met het inhuren van ZZP'ers
Risico's voor opdrachtgevers
De opdrachtgever is het primaire doelwit van de Belastingdienst:
- Naheffingen loonheffingen: circa 33% van het bruto betaalde bedrag
- Vergrijpboetes (vanaf 2026): 25% tot 100% van de naheffing bij opzet of grove schuld
- Werknemersclaims: vakantiedagen, doorbetaling bij ziekte, ontslagbescherming, pensioen
Modelovereenkomst: nog nuttig?
De Belastingdienst is gestopt met het goedkeuren van nieuwe modelovereenkomsten per september 2024. Bestaande goedgekeurde overeenkomsten blijven geldig tot hun vervaldatum (uiterlijk 31 december 2029). Maar een modelovereenkomst biedt geen bescherming als de dagelijkse praktijk afwijkt van wat er op papier staat.
Belangrijk: een modelovereenkomst geeft een vals gevoel van zekerheid. De Belastingdienst kijkt altijd naar de werkelijke situatie, niet naar het contract. Lees meer in ons artikel over de modelovereenkomst en de Wet DBA in 2026.
Nieuwe wetgeving: wat komt eraan?
Het kabinet werkt aan een Zelfstandigenwet die de huidige onduidelijkheid moet wegnemen. De belangrijkste elementen:
- Rechtsvermoeden bij tarief onder 38 euro per uur: als je minder dan 38 euro per uur verdient, wordt vermoed dat je in loondienst bent. De opdrachtgever moet dan bewijzen dat het geen dienstverband is. Dit gaat waarschijnlijk in per 2027.
- De Wet VBAR (Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties) is deels geschrapt. Het verduidelijkingsdeel is vervangen door de aankomende Zelfstandigenwet.
10 tips om schijnzelfstandigheid te voorkomen
1. Werk voor meerdere opdrachtgevers
Dit is de belangrijkste indicator van echt ondernemerschap. Afhankelijkheid van een enkele opdrachtgever is een rode vlag.
2. Gebruik je eigen middelen
Werk met je eigen laptop, software en telefoon. Niet met de apparatuur van de opdrachtgever.
3. Draag commercieel risico
Werk op projectbasis met vaste prijzen in plaats van alleen op uurbasis. Heb een aansprakelijkheidsverzekering. Draag je eigen debiteurenrisico.
4. Bepaal zelf hoe, wanneer en waar je werkt
Vermijd vaste roosters die door de opdrachtgever worden bepaald. Echte ZZP'ers hebben vrijheid in hun werkwijze.
5. Zorg dat contracten de praktijk weerspiegelen
Een goed contract is belangrijk, maar alleen als de dagelijkse praktijk overeenkomt. Zorg dat de afspraken op papier kloppen met hoe je echt werkt.
6. Factureer professioneel
Gebruik professionele facturen met duidelijke projectbeschrijvingen, niet alleen "gewerkte uren". Factureer je toch uren, zet er dan altijd een concrete omschrijving van het resultaat bij. Met TRONVoice voor ZZP'ers maak je facturen die je zakelijke relatie ondersteunen: per project, met duidelijke omschrijvingen en automatische BTW-berekening.
7. Neem een vervangingsclausule op
En zorg dat je daadwerkelijk een vervanger kunt sturen als dat nodig is. Niet alleen op papier.
8. Investeer in je eigen onderneming
Heb een eigen website, volg opleidingen, doe aan marketing. Laat zien dat je een echte ondernemer bent met meerdere activiteiten.
9. Beperk langdurige relaties
Als je lang voor dezelfde opdrachtgever werkt, zorg dan dat elke opdracht een duidelijk begin en einde heeft. Werk met offertes per project.
10. Gebruik de Webmodule
De overheid biedt een online Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie aan waarmee je vooraf kunt checken of je werkrelatie risico's bevat.
Hoe TRONVoice helpt
Professioneel factureren is een van de manieren om je ondernemerschap te onderbouwen. Met TRONVoice doe je dat eenvoudig:
- Factureer per project met duidelijke omschrijvingen
- Beheer meerdere opdrachtgevers in je CRM, zodat klantbeheer en facturatie op één plek zitten
- Maak professionele offertes per opdracht, met een duidelijk begin en einde
- Houd je administratie op orde voor de Belastingdienst
- Bewaar je facturen digitaal voor de wettelijke bewaartermijn van 7 jaar
Veelgestelde vragen
Wat is schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid is de situatie waarin iemand op papier als ZZP'er werkt, maar in de praktijk aan de kenmerken van een dienstverband voldoet. De Belastingdienst kijkt daarbij naar hoe de werkrelatie er dagelijks uitziet, niet naar wat het contract zegt.
Welke boetes gelden bij schijnzelfstandigheid in 2026?
Sinds 2026 kan de Belastingdienst vergrijpboetes opleggen van 25% tot 100% van de naheffing, als er sprake is van opzet of grove schuld. De naheffing loonheffingen zelf bedraagt circa 33% van het bruto betaalde bedrag en komt bij de opdrachtgever terecht. Vanaf 2027 volgen ook verzuimboetes.
Wie betaalt de naheffing: de ZZP'er of de opdrachtgever?
De naheffing loonheffingen en de boetes komen bij de opdrachtgever terecht. Als ZZP'er loop je een ander risico: je betaalt ten onrechte afgetrokken BTW over 5 jaar terug en verliest zelfstandigenaftrek en MKB-winstvrijstelling. Sommige opdrachtgevers verhalen de naheffing bovendien via een contractclausule op jou.
Is een modelovereenkomst in 2026 nog geldig?
Bestaande, goedgekeurde modelovereenkomsten blijven geldig tot hun vervaldatum, uiterlijk 31 december 2029. Nieuwe modelovereenkomsten keurt de Belastingdienst sinds september 2024 niet meer goed. Een modelovereenkomst beschermt bovendien alleen als de dagelijkse praktijk overeenkomt met wat er op papier staat.
Wat betekent het rechtsvermoeden bij een tarief onder 38 euro?
De aankomende Zelfstandigenwet introduceert een rechtsvermoeden van loondienst bij een uurtarief onder 38 euro. Verdien je minder, dan wordt vermoed dat je in loondienst bent en moet de opdrachtgever het tegendeel bewijzen. Dit gaat waarschijnlijk in per 2027.
Mag je als ZZP'er voor één opdrachtgever werken?
Het mag, maar afhankelijkheid van één opdrachtgever is de belangrijkste rode vlag voor schijnzelfstandigheid. Werk je langdurig en exclusief voor dezelfde partij, dan weegt dat zwaar mee in de beoordeling. Spreid je opdrachten en zorg dat elke opdracht een duidelijk begin en einde heeft.
Samenvatting
Schijnzelfstandigheid is in 2026 geen theoretisch risico meer. De Belastingdienst handhaaft actief en kan boetes opleggen. Bescherm jezelf door echt als ondernemer te opereren: werk voor meerdere klanten, gebruik je eigen middelen, draag commercieel risico en factureer professioneel. Houd de ontwikkelingen rond de Zelfstandigenwet in de gaten en zorg dat je administratie altijd op orde is.
