Een modelovereenkomst is een door de Belastingdienst beoordeeld standaardcontract dat jou en je opdrachtgever vooraf zekerheid geeft dat de arbeidsrelatie geen dienstverband is, zolang je ook echt zo werkt. Nieuwe modelovereenkomsten worden sinds september 2024 niet meer beoordeeld; goedgekeurde modellen blijven geldig tot en met 31 december 2029. Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer op schijnzelfstandigheid.
In het kort
- Goedgekeurde modelovereenkomsten blijven geldig tot en met 31 december 2029; de Belastingdienst beoordeelt sinds september 2024 geen nieuwe meer.
- De handhaving van de Wet DBA is sinds 1 januari 2025 hervat; in 2025 gold een zachte landing zonder boetes.
- Vanaf 1 januari 2026 kan de Belastingdienst vergrijpboetes opleggen bij opzet of grove schuld; verzuimboetes worden in 2026 nog niet opgelegd.
- Een modelovereenkomst is niet verplicht en geen garantie: hoe je in de praktijk werkt, is doorslaggevend.
- De Belastingdienst toetst de arbeidsrelatie op drie criteria: gezagsverhouding, persoonlijke arbeid en loonbetaling.
- Het verduidelijkingsdeel van de VBAR is op 6 maart 2026 geschrapt; het rechtsvermoeden van werknemerschap onder 38 euro per uur blijft bestaan.
Heb je in 2026 nog iets aan een modelovereenkomst? In dit artikel leggen we het uit.
Wat is de Wet DBA?
De Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (Wet DBA) verving in 2016 de oude VAR-verklaring. Het doel: duidelijkheid scheppen over de arbeidsrelatie tussen opdrachtgever en ZZP'er. Is het echt een opdrachtrelatie? Of is het eigenlijk een verkapt dienstverband (schijnzelfstandigheid)?
Bij schijnzelfstandigheid moet de opdrachtgever alsnog loonbelasting en premies afdragen, plus mogelijke naheffingen en boetes.
Handhaving in 2026: de huidige stand van zaken
Na de invoering van de Wet DBA in 2016 werd de handhaving al snel opgeschort vanwege onduidelijkheid over de regels. Vanaf 1 januari 2025 is de handhaving weer volledig hervat, na een overgangsperiode.
Wat betekent dit in de praktijk?
- De Belastingdienst controleert actief op schijnzelfstandigheid
- In 2025 gold een volledige "zachte landing": er werden geen boetes opgelegd
- Vanaf 1 januari 2026 kan de Belastingdienst vergrijpboetes opleggen (bij opzet of grove schuld)
- Verzuimboetes worden in 2026 nog niet opgelegd
- Naheffingen loonheffingen kunnen teruggaan tot 1 januari 2025 (of 5 jaar bij kwaadwillendheid)
- De Belastingdienst focust eerst op de meest risicovolle sectoren
VBAR en de Zelfstandigenwet
De Wet Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden (VBAR) zou de Wet DBA verduidelijken. Op 6 maart 2026 heeft het kabinet besloten om het verduidelijkingsdeel van de VBAR te schrappen. In plaats daarvan komt de Zelfstandigenwet, die duidelijker moet maken wanneer iemand als zelfstandige werkt.
Wel wordt het rechtsvermoeden van werknemerschap behouden: ZZP'ers die minder dan 38 euro per uur verdienen, kunnen makkelijker claimen dat ze eigenlijk werknemer zijn. De bewijslast verschuift dan naar de opdrachtgever.
Wat is een modelovereenkomst?
Een modelovereenkomst is een standaardcontract dat door de Belastingdienst is beoordeeld. Als je volgens zo'n overeenkomst werkt, geeft dat zekerheid dat de Belastingdienst de arbeidsrelatie niet als dienstverband aanmerkt. Tenminste: als je ook daadwerkelijk werkt zoals in de overeenkomst staat beschreven.
Let op: de Belastingdienst beoordeelt sinds september 2024 geen nieuwe modelovereenkomsten meer. Bestaande goedgekeurde modelovereenkomsten blijven wel geldig tot en met 31 december 2029.
Soorten modelovereenkomsten
| Type | Beschrijving |
|---|---|
| Algemene modelovereenkomsten | Door de Belastingdienst opgestelde standaardovereenkomsten voor verschillende situaties |
| Branche-specifieke overeenkomsten | Opgesteld door brancheverenigingen en goedgekeurd door de Belastingdienst |
| Individuele overeenkomsten | Door een opdrachtgever of ZZP'er voorgelegd aan de Belastingdienst ter beoordeling |
Waar vind je modelovereenkomsten?
De Belastingdienst publiceert goedgekeurde modelovereenkomsten op hun website. Er zijn drie algemene modellen:
- Geen werkgeversgezag: de ZZP'er bepaalt zelf hoe het werk wordt uitgevoerd
- Vrije vervanging: de ZZP'er mag zich laten vervangen door iemand anders
- Tussenkomst: de ZZP'er werkt via een intermediair bij een derde partij
De drie kernvragen: wanneer is het een dienstverband?
De Belastingdienst beoordeelt de arbeidsrelatie op drie criteria:
1. Gezagsverhouding
Is er sprake van werkgeversgezag? Kenmerken van een dienstverband:
- De opdrachtgever bepaalt hoe, wanneer en waar je werkt
- Je moet instructies opvolgen
- Je bent ingebed in de organisatie van de opdrachtgever
- Je draagt bedrijfskleding of gebruikt e-mailadressen van de opdrachtgever
Kenmerken van een opdrachtrelatie:
- Je bepaalt zelf hoe je het werk uitvoert
- Je werkt op je eigen tijden en locatie
- Je bent niet ingebed in de organisatie
- Je hebt eigen middelen en gereedschappen
2. Persoonlijke arbeid
Moet je het werk persoonlijk uitvoeren, of mag je je laten vervangen?
- Dienstverband: je moet het werk zelf doen
- Opdrachtrelatie: je mag je laten vervangen door een ander
3. Loonbetaling
Is er sprake van een vast loon of uurvergoeding, of declareer je op basis van resultaat?
- Dienstverband: vast salaris, doorbetaling bij ziekte/vakantie
- Opdrachtrelatie: betaling per opdracht of op basis van facturen
Heb je een modelovereenkomst nodig in 2026?
Het nut van een modelovereenkomst
Een modelovereenkomst geeft vooraf zekerheid over de fiscale beoordeling van de arbeidsrelatie. Als je werkt volgens de overeenkomst, weet je dat de Belastingdienst het niet als dienstverband zal aanmerken.
De beperkingen
- Een modelovereenkomst is geen garantie. Als je in de praktijk anders werkt dan in de overeenkomst staat, geldt de overeenkomst niet.
- De modelovereenkomsten zijn gebaseerd op de huidige wetgeving. Als de Zelfstandigenwet (de opvolger van het verduidelijkingsdeel van de VBAR) wordt ingevoerd, kunnen de regels veranderen.
- Niet alle opdrachtgevers werken met modelovereenkomsten. Sommigen hanteren eigen contracten.
Wat als je geen modelovereenkomst gebruikt?
Je bent niet verplicht om een modelovereenkomst te gebruiken. Je kunt ook een eigen overeenkomst van opdracht gebruiken. Zorg er dan voor dat de overeenkomst duidelijk aangeeft dat:
- Er geen gezagsverhouding is
- Er recht is op vrije vervanging
- Er geen verplichting tot persoonlijke arbeid is
- De ZZP'er factureert voor het geleverde werk
De webmodule: zelf toetsen
De Belastingdienst heeft een webmodule ontwikkeld waarmee opdrachtgevers de arbeidsrelatie kunnen toetsen. Door een serie vragen te beantwoorden, krijg je een indicatie of er sprake is van een dienstverband of een opdrachtrelatie.
Resultaten van de webmodule:
- Indicatie buiten dienstbetrekking: het is waarschijnlijk een opdrachtrelatie
- Indicatie dienstbetrekking: er is waarschijnlijk sprake van een dienstverband
- Geen oordeel mogelijk: de situatie is te complex voor een automatische beoordeling
De webmodule is een hulpmiddel, geen definitief oordeel. De uitkomst is niet juridisch bindend.
Gevolgen van schijnzelfstandigheid
Voor de opdrachtgever
- Naheffing loonbelasting en premies (tot 5 jaar terug)
- Verzuimboete (na de zachte-landingsperiode)
- Mogelijke vergrijpboete bij opzet of grove schuld
- Verplicht alsnog een dienstverband aanbieden
Voor de ZZP'er
- Je verliest je zelfstandige status
- Je bent mogelijk geen ondernemer meer voor de inkomstenbelasting
- Je ondernemersaftrekken komen te vervallen (zelfstandigenaftrek, startersaftrek, MKB-winstvrijstelling)
- Je zakelijke verzekeringen kunnen hun geldigheid verliezen
8 tips om schijnzelfstandigheid te voorkomen
1. Werk voor meerdere opdrachtgevers
Als je maar een opdrachtgever hebt, lijkt dat meer op een dienstverband. Probeer altijd meerdere klanten te hebben.
2. Bepaal zelf hoe je werkt
Je bepaalt zelf je werkmethode, werktijden en werklocatie. Laat je niet aansturen alsof je in loondienst bent.
3. Gebruik je eigen materialen
Werk met je eigen laptop, software en gereedschap. Niet met middelen van de opdrachtgever.
4. Factureer voor je werk
Stuur facturen voor je werk in plaats van een loonstrookje te ontvangen. Gebruik je eigen facturatiesoftware en factureer per opdracht of op basis van je gewerkte uren. Zo factureer je als ZZP'er, niet als werknemer.
5. Leg de afspraken schriftelijk vast
Gebruik een overeenkomst van opdracht (eventueel een modelovereenkomst) die de opdrachtrelatie duidelijk beschrijft.
6. Draag zelf je risico
Een ondernemer draagt ondernemersrisico. Je bent verantwoordelijk voor fouten, hebt geen recht op doorbetaling bij ziekte en draagt je eigen bedrijfskosten.
7. Investeer in je onderneming
Investeer in cursussen, marketing, een zakelijke bankrekening en een professionele uitstraling. Dat bevestigt je ondernemerschap.
8. Houd je administratie op orde
Een goede administratie bewijst dat je als ondernemer opereert. Bewaar alle contracten, facturen, offertes en correspondentie.
Veelgestelde vragen
Is een modelovereenkomst verplicht?
Nee. Een modelovereenkomst is een hulpmiddel, geen verplichting. Je kunt ook zonder modelovereenkomst werken als zelfstandige.
Kan ik als ZZP'er een modelovereenkomst weigeren?
Ja. Maar als je opdrachtgever erop staat, moet je samen tot een werkbare oplossing komen. Zonder overeenkomst loopt de opdrachtgever meer risico.
Wat als mijn opdrachtgever mij als werknemer wil behandelen?
Als je opdrachtgever je instructies geeft over hoe, wanneer en waar je moet werken, kan dat duiden op een dienstverband. Bespreek dit en pas de werkwijze aan, of overweeg of een dienstverband wellicht passender is.
Is een modelovereenkomst in 2026 nog geldig?
Ja. Goedgekeurde modelovereenkomsten blijven geldig tot en met 31 december 2029. De Belastingdienst beoordeelt sinds september 2024 alleen geen nieuwe meer. Werk je ook echt zoals in het model staat, dan geeft het nog steeds zekerheid over de fiscale beoordeling.
Wat is het verschil tussen een modelovereenkomst en een overeenkomst van opdracht?
Een overeenkomst van opdracht is elk contract waarin jij en je opdrachtgever de afspraken over een opdracht vastleggen. Een modelovereenkomst is zo'n overeenkomst die de Belastingdienst heeft beoordeeld. Een eigen overeenkomst mag ook, zolang erin staat dat er geen gezagsverhouding is, dat je je mag laten vervangen en dat je factureert voor je werk.
Krijg ik als ZZP'er zelf een boete bij schijnzelfstandigheid?
De naheffingen en boetes komen bij de opdrachtgever terecht. Voor jou zijn de gevolgen anders: je verliest je zelfstandige status, je bent mogelijk geen ondernemer meer voor de inkomstenbelasting en je ondernemersaftrekken zoals de zelfstandigenaftrek en de MKB-winstvrijstelling vervallen.
Wat is het rechtsvermoeden van werknemerschap?
Verdien je als ZZP'er minder dan 38 euro per uur, dan kun je makkelijker claimen dat je eigenlijk werknemer bent. De bewijslast verschuift dan naar de opdrachtgever. Dit rechtsvermoeden blijft bestaan, ook nu het verduidelijkingsdeel van de VBAR is geschrapt.
Komt de VBAR er nog?
Niet in de oorspronkelijke vorm. Op 6 maart 2026 besloot het kabinet het verduidelijkingsdeel van de VBAR te schrappen. In plaats daarvan komt de Zelfstandigenwet, die duidelijker moet maken wanneer iemand als zelfstandige werkt. Het rechtsvermoeden van werknemerschap blijft.
Conclusie
De modelovereenkomst is een nuttig hulpmiddel om de arbeidsrelatie met je opdrachtgever vast te leggen, maar het is geen verplichting en geen garantie. De sleutel is dat je in de praktijk daadwerkelijk als zelfstandige werkt: je bepaalt zelf hoe je werkt, je hebt meerdere opdrachtgevers en je factureert voor je werk. Houd de ontwikkelingen rond de VBAR en de Zelfstandigenwet in de gaten, want de regels kunnen veranderen.
Wil je je ondernemerschap onderbouwen met professionele facturatie? Probeer TRONVoice voor je facturen, offertes en administratie.
